Алматыда Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің бұрынғы жоғары лауазымды қызметкерлері мен Бірінші кредиттік бюроның экс-басшысы фигурант болған резонансты қылмыстық іс бойынша сот процесі аяқталды. Сот бес адамды кінәлі деп танып, оларға түрлі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Сонымен қатар бірқатар эпизод бойынша айыпталушылар ақталды.
Сотталғандардың қатарында бұрынғы вице-министрлер Ақмәди Сарбасов пен Дәулет Арғандықов, сондай-ақ Бірінші кредиттік бюроның бұрынғы бас директоры Руслан Омаров бар. Қылмыстық іс Еңбек ресурстарын дамыту орталығы (ЕРОД) мен Бірінші кредиттік бюро арасында жасалған қосымша келісімге қатысты қозғалған. Тергеу нұсқасына сәйкес, бұл келісім мемлекетке қаржылық шығын келтірген.
Іс бойынша негізгі фигуранттардың бірі, Еңбек ресурстарын дамыту орталығының бұрынғы басшысы Дәулет Арғандықов ең ұзақ мерзімге сотталды. Сот оны қызметтік өкілеттігін асыра пайдалану, зиянды бағдарламаларды қолдану және пара беру баптары бойынша кінәлі деп танып, 7 жыл 6 айға бас бостандығынан айырды. Алайда қызметтік өкілеттікті асыра пайдалануға көмектесу айыбы бойынша ақтады.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің бұрынғы бірінші орынбасары Ақмәди Сарбасов пара алғаны үшін кінәлі деп танылып, 4 жылға бас бостандығынан айырылды. Ал қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланды деген айып бойынша ақтау үкімі шығарылды.
Бірінші кредиттік бюроның бұрынғы бас директоры Руслан Омаров 7 жыл 6 айға сотталды. Ол пара беру, қызметтік өкілеттікті асыра пайдалануға көмектесу және зиянды бағдарламаларды қолдану баптары бойынша кінәлі деп танылды. Дегенмен Сарбасовтың қызметтік өкілеттігін асыра пайдалануына көмектесті деген эпизод бойынша сот оны ақтады.
Іс бойынша ЕРОД-тың бұрынғы департамент директоры Тәуке Болатбаев пен орталық қызметкері Ақжол Дошимов та жауапқа тартылды. Сот екеуін де зиянды бағдарламаларды қолданғаны үшін кінәлі деп таныды. Бастапқыда әрқайсысына 3 жыл жаза тағайындалғанымен, рақымшылыққа байланысты мерзімдері 2 жылға дейін қысқартылды.
Бұдан бөлек, сот Руслан Омаров пен Дәулет Арғандықовқа мемлекеттік қызметте және квазимемлекеттік сектордағы бірқатар ұйымдарда лауазым атқаруға өмір бойына тыйым салды. Бес сотталушы да жазасын орташа қауіпсіздік деңгейіндегі мекемелерде өтейді. Үкім заңды күшіне енгенге дейін қамауда болған әрбір күн жаза мерзімінің бір жарым күні ретінде есептеледі. Сондай-ақ сот заттай дәлел ретінде танылған 75 мың АҚШ долларын мемлекет кірісіне тәркілеу туралы шешім қабылдады.
Даудың өзегінде мемлекеттік және жеке кредиттік бюролар арасындағы кірісті бөлу мәселесі жатыр.
Тергеу материалдарына сәйкес, 2020 жылғы желтоқсанда Еңбек ресурстарын дамыту орталығының сол кездегі басшысы Дәулет Арғандықов пен Бірінші кредиттік бюроның жетекшісі Руслан Омаров қосымша келісімге қол қойған. Құжатта сұрауларды өңдеуден түсетін кірісті бөлу тәртібі өзгертілген.
Нәтижесінде Бірінші кредиттік бюроның үлесі 30 пайыздан 35 пайызға дейін ұлғайса, мемлекеттік орталықтың үлесі 70 пайыздан 65 пайызға дейін төмендеген.
Тергеу нұсқасы бойынша, енгізілген өзгерістер жеке компанияның қаржылық пайдасын арттырып, мемлекеттік мекеменің кірісін азайтқан.
Бұдан бөлек, айыптау тарабының мәліметінше, 2022 жылы ЕРОД ақпараттық жүйесіне Мемлекеттік кредиттік бюродан келіп түсетін сұрауларды өңдеу жылдамдығын баяулататын тетік енгізілген. Ал Бірінші кредиттік бюроның сұраулары жедел өңделіп отырған. Тергеушілер мұны коммерциялық ұйымдардың біріне бәсекелесінің алдында артықшылық беру әрекеті ретінде бағалаған.
Тергеу есебіне сәйкес, 2021 жылғы қаңтардан 2025 жылғы сәуірге дейін мемлекет 1 млрд 958 млн теңге көлеміндегі кірістен қағылған.
Іс фигуранттары 2025 жылдың жазында ұсталды.
Ақмәди Сарбасов 2019 жылғы сәуірде Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі болып тағайындалған. Ал 2020 жылғы маусымда министрдің бірінші орынбасары қызметіне ауысқан. Дәулет Арғандықов бұған дейін, 2014–2015 жылдары, Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму вице-министрі болған.
2025 жылғы 9 сәуірде Сарбасов «Еңбек ресурстарын дамыту орталығы» АҚ басшысы болып тағайындалды. Ал 11 сәуірде басқа жұмысқа ауысуына байланысты бірінші вице-министр қызметінен ресми түрде босатылды.
Бұрынғы шенеуніктің ұсталғаны туралы ақпарат 2025 жылғы 1 шілдеде тарады. Кейін Қаржылық мониторинг агенттігі іс бойынша тағы екі адамның — Дәулет Арғандықов пен Руслан Омаровтың ұсталғанын хабарлады.
Ведомствоның мәліметінше, 2025 жылғы 28 маусымда Алматыда үш фигурант 75 мың АҚШ доллары көлеміндегі ақшаны беру кезінде ұсталған. Тінту барысында құқық қорғау органдары 370 мың доллар мен 4,5 млн теңгені де тәркілеген. Сот күдіктілерді екі айға қамауға санкция берген.
Сол жылдың қыркүйегінде Сарбасовқа аса ірі мөлшерде пара алды деген айып тағылғаны белгілі болды.
Айыпталушылар ақшаның пара ретінде берілгенін жоққа шығарды.
Сот отырысында Сарбасов өзіне тағылған айыппен келіспейтінін мәлімдеді. Оның айтуынша, Арғандықовтан 75 мың доллар емес, пәтерін жөндеу үшін қарызға 8 мың доллар алған.
Арғандықов ақшаны бергенін растағанымен, оның пара болғанын жоққа шығарды. Ал Руслан Омаров та заңсыз сыйақы беру әрекетіне қатыспағанын мәлімдеді.
Бұған дейін сот жарыссөзінде мемлекеттік айыптаушы Сарбасовты 8 жылға, Арғандықовты 12 жылға, ал Омаровты 15 жылға бас бостандығынан айыруды сұраған еді. Тәуке Болатбаев пен Ақжол Дошимовқа прокурор 4 жыл 8 айдан жаза тағайындауды өтінген.
Нәтижесінде сот айыптау тарабы сұраған мерзімдерден жеңілірек жаза тағайындады. Сонымен қатар іс бойынша шығарылған үкім әзірге заңды күшіне енген жоқ және оған заңда белгіленген тәртіппен шағым түсіруге болады.
