Мемлекет басшысы Қазақстан БҰҰ құрамында Халықаралық су ұйымын құруды ұсынды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың пікірінше, мемлекеттер арасындағы ықпалдастық жаһандық су мәселелерін шешуде маңызды рөл атқарады.
Қазіргі таңда БҰҰ жүйесінде тек су проблемаларына арналған арнаулы құрылым жоқ. Қазақстанның бастамасы арқылы UN-Water ведомствоаралық тетігін толыққанды арнаулы агенттікке немесе ұйымға айналдыру мүмкіндігі қарастырылуда. Бұл қадам БҰҰ-ның орнықты даму мақсаттарына және халықаралық қоғамдастық мүддесіне сай келеді.
Келесі жылы сәуір айында Астанада өтетін Аймақтық экологиялық саммит барысында Қазақстан халықаралық консультацияларды бастауға ниетті. Мемлекет басшысы судың өзекті мәселелерін жүйелі шешу үшін ортақ саяси ерік-жігер қажет екенін атап өтті.
Сонымен қатар, Қасым-Жомарт Тоқаев Ашхабад форумы аясында мүдделі мемлекеттердің серіктестігін нығайтып, әлемде әділетті тәртіп қалыптастыруға тың серпін беретініне сенім білдірді.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев көтерген мәселелер:
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев осы кездесуде жаһандық қауіпсіздік, су ресурстарын басқару, экологиялық сын-қатерлер, аймақтық ынтымақтастық, діндер арасындағы диалог және жаһандық қақтығыстарды реттеу мәселелерін тұрақты түрде назарға алды. Ашхабадтағы форум мен басқа да халықаралық алаңдар барысында Мемлекет басшысы бірнеше стратегиялық маңызы бар бастамаларды жариялады.
- Халықаралық су ұйымын құру бастамасы
Тоқаев жаһандық су дипломатиясының өзектілігін ерекше атап өтіп, БҰҰ құрылымында су проблемаларымен тікелей айналысатын арнайы органның жоқтығына назар аударды. Осыған орай, БҰҰ құрамында Халықаралық су ұйымын құруды ұсынды. Бүгінде координациялық рөл атқарып отырған UN-Water тетігін толыққанды агенттікке айналдыру тиімді болатынын айтты. Астанада өтетін Аймақтық экологиялық саммитте жаһандық су ұйымын құру бойынша халықаралық консультацияны бастауға дайын екенін мәлімдеді. Бұл ұсыныс БҰҰ орнықты даму мақсаттарына және халықаралық қауымдастықтың ортақ мүдделеріне сай келетіні атап өтілді.
- Су қауіпсіздігі және трансшекаралық ресурстар
Президент су тапшылығының ушығуын аймақтық қауіпсіздікке төнген үлкен қатер ретінде сипаттады. Ол трансшекаралық су ресурстарын тиімді әрі әділ пайдалану қажеттігіне тоқталды. Арал және Каспий теңіздеріндегі экологиялық ахуалдың нашарлауын дереу шешуді талап ететін мәселе ретінде көрсетті. Халықаралық Аралды құтқару қорының жұмысын ортақ мәмілеге негізделген іс-қимылдар арқылы күшейтуге шақырды. Каспийдің тартылуының қауіпін ескертіп, арнайы мемлекетаралық бағдарлама әзірлеу бастамасын көтерді. Президент әлемдік қауымдастықты Каспийді сақтап қалу жолында күш біріктіруге үндеді.
- «Бейбітшілік қозғалысы» бастамасының мәні
VIII Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезінде Қазақстан көтерген «Бейбітшілік қозғалысы» бастамасының маңызын Тоқаев кеңінен түсіндірді. Бұл адамзатқа қауіп төндіріп отырған қантөгіс пен жанжалдарды тоқтатуға шақыратын үндеу; дінаралық, этносаралық және мәдениетаралық диалогқа Қазақстанның тұрақты үлесі; жаһандық келісімге келудің ортақ жауапкершілігін сезіндіру мақсатында жасалған қадам. Президент ШЫҰ-ның тиімді жұмысына да тоқталып, бұл ұйымның Еуразия қауіпсіздігі үшін маңызы зор екенін айтты.
- Экономикалық сын-қатерлер және аймақтық даму
Қ.Тоқаев қазіргі геосаяси ахуалдың әлем экономикасына тигізген әсерін атап өтті. Геосаяси текетірес, санкциялар және технологиялық бәсекенің күшеюі әлемдік өсімді баяулатқаны айтылды. Орталық Азия елдерінің экономикасы, соның ішінде Қазақстанның, оң динамика сақтап отырғанына назар аударды. Қазақстанның экономикасы биыл 6 пайыздан асқанын, ІЖӨ 300 млрд долларға жеткенін және жан басына шаққанда ІЖӨ 15 мың доллардан жоғарылағанын баяндады. Сонымен қатар Президент өңірдің көлік-транзит әлеуетін күшейтуге бағытталған ірі жобаларды атап өтті. Транскаспий халықаралық көлік бағдары (ТХКБ) кеңейіп жатыр; теміржол, порт және автожол инфрақұрылымы жаңғыртылуда; Орталық Азия көлік жүйесін дамыту стратегиясы әзірленуде.
- Таяу Шығыс және Кавказдағы жағдай
Мемлекет басшысы әлемдегі қауіпсіздік мәселелері бойынша Қазақстанның ұстанымдарын білдірді. Қазақстан Ибраһим келісімдеріне қосылу арқылы өңірдегі тұрақтылықты қолдауға ниетті. Дегенмен, толық бейбітшілік тек тәуелсіз Палестина мемлекетінің құрылуымен мүмкін болатынын айтты. Әзербайжан мен Арменияның бейбітшілік туралы декларациясын тарихи шешім деп атады. Тағы да кең ауқымды ынтымақтастыққа жол ашатын толық форматты бейбіт келісімге үміт білдірді.
- Украинадағы қақтығысты реттеу
Президент жаһандық державалардың диалог жүргізуінің маңызына тоқталды. Қазақстан Украинадағы қақтығысты реттеу бойынша келіссөздердің жандануын қолдайды. Анкоридждегі Ресей мен АҚШ президенттері кездесуінен кейін бейбітшілік пактісінің негізгі ережелерін талқылау басталғанын оң құбылыс деп бағалайды.
- БҰҰ бейбітшілік және бейтараптық университетіне қолдау
Тоқаев Түрікменстан Президентінің БҰҰ аясында Бейбітшілік және бейтараптық университетін құру ұсынысын қолдайтынын мәлімдеді. Бұл бастама білім, бейбітшілік және дипломатия саласындағы халықаралық әріптестікті күшейтуге бағытталған.
Қасым-Жомарт Тоқаев көтерген мәселелердің ауқымы өте кең және стратегиялық мәнге ие. Президенттің ұсыныстары төмендегі негізгі бағыттарға топтасады:
- су қауіпсіздігі және экологиялық тұрақтылық;
- диалог, бітімгершілік және діндер арасындағы келісім;
- аймақтық экономикалық даму және көлік-транзит интеграциясы;
- ғаламдық қақтығыстарды әділ және дипломатиялық жолмен реттеу;
- БҰҰ аясында жаңа институттар құру арқылы халықаралық басқаруды жетілдіру.
Бұл бастамалар Қазақстанның бейбітшілікке, көпжақты серіктестікке және орнықты дамуға негізделген сыртқы саясатының жүйелі жалғасы болып табылады.
